Η πρωτοβουλία του Ιδρύματος Τοσίτσα συνεχίζει επί 35 χρόνια να διευρύνει τους ορίζοντες των παιδιών της ορεινής κωμόπολης
Μέρες μετά το τρίτο ταξίδι μου ως γραμματέας Ορεινών Περιοχών, αυτή τη φορά στο Μέτσοβο, εξακολουθώ να νιώθω τη ζεστασιά από το τρομερά φιλόξενο περιβάλλον που συνάντησα στην παιδική βιβλιοθήκη. Ενας πανέμορφος, ζωντανός χώρος γνώσης και μάθησης που ξεχειλίζει από το μεράκι των ανθρώπων που το τρέχουν, αλλά και από τα βιβλία που φιλοξενεί, καθώς στα ράφια της βιβλιοθήκης βρίσκονται 9.000 τίτλοι.
Αυτό που αντίκρισα, περίπου 390 χλμ. από την Αθήνα, με έβαλε σε σκέψεις εκ νέου για το τι μπορεί να συμβεί εντός μιας παιδικής βιβλιοθήκης ακόμη και σήμερα, στην περιώνυμη εποχή της εικόνας. Η βιβλιοθήκη περιγράφεται σαν μια απόπειρα να συγκρατηθεί κάτι από τη μνήμη. Οχι για να σωθεί το παρελθόν, αλλά, για να μη χαθεί πλήρως η δυνατότητα κατανόησής του.
Σημείο αναφοράς
Εύκολα διαπιστώνει κανείς ότι για τις τοπικές κοινότητες, ειδικά των ορεινών περιοχών, μια βιβλιοθήκη είναι πολλά παραπάνω από έναν «οίκο βιβλίων». Αποσπάει τα παιδιά από το σημειωτόν της συνήθειάς τους και τα ταξιδεύει στον χρόνο και τον κόσμο. Γίνεται σημείο αναφοράς, τόπος όπου καλλιεργείται η κοινωνική συνοχή και διατηρείται η μνήμη της κοινότητας. Μετατρέπεται σε ανοιχτό εργαστήριο δημιουργικής σκέψης και απασχόλησης για την προσχολική και σχολική κοινότητα της περιοχής και θύλακα κοινωνικών συναναστροφών για όλους τους νέους του τόπου.
Το Μέτσοβο: ένας τόπος όπου η ιστορία, η μνήμη και η φύση συνυπάρχουν αρμονικά.
Οπως είχε πει η Ανέτ Σλουμπέργκερ, γνωστή για τη βιβλιοθήκη «La joie par les livres» (Η χαρά των βιβλίων), που ίδρυσε το 1968 σε ένα υποβαθμισμένο προάστιο του Παρισιού που εξελίχθηκε στο Εθνικό Κέντρο Παιδικού Βιβλίου): «Η βιβλιοθήκη δεν πρέπει να περιορίζεται στην ανάγνωση βιβλίων. Είναι ένα κέντρο, ένας πυρήνας, όπου αναπτύσσονται οι ανθρώπινες σχέσεις. Δεν πρόκειται για ρομαντικές ουτοπίες, αλλά για συγκεκριμένες εμπειρίες. Οπου τα παιδιά γίνονται ικανά να συμμετέχουν στη διαμόρφωση της κοινωνίας του αύριο και να μεγαλώνουν με αυτενέργεια».
Το Μέτσοβο είναι ένα από τα μεγαλύτερα βλαχοχώρια των Βαλκανίων και ιστορικά βρίσκεται πάνω στο βασικό πέρασμα των καραβανιών μεταξύ Ηπείρου και Θεσσαλίας.
Ακολουθώντας ένα ιστορικό λιθόστρωτο καλντερίμι ο επισκέπτης συναντά την παιδική βιβλιοθήκη που στεγάζεται σε ένα παραδοσιακό μετσοβίτικο κτίριο.
Το πιο σημαντικό όμως τελικά σε μια παιδική βιβλιοθήκη είναι η σταθερή παρουσία του/της βιβλιοθηκονόμου και η σχέση που δημιουργείται με το παιδί.
Η κ. Ελένη Στριπέλη, η οποία συντονίζει τη λειτουργία της βιβλιοθήκης επί 30 συναπτά έτη, μου διηγήθηκε την εμπειρία της όλα αυτά τα χρόνια. Έκανε αναφορές σ’ ένα μικρό βιβλιοφάγο που ήθελε να μάθει κάθε περιπέτεια των πρωταγωνιστών του 1821, στα παιδιά που κατά τη διάρκεια του βαρύ χειμώνα μπορεί να τα πάρει ο ύπνος μέσα στη βιβλιοθήκη, στους εκατοντάδες επισκέπτες του χώρου από διάφορες γωνιές του πλανήτη (πρόσφατα μια γυναίκα από την Ιαπωνία, ήρθε για να βρει πληροφορίες για τους εμπόρους του Μετσόβου!), αλλά και για το ευεργετικό της αποτύπωμα στη μικροκοινωνία του τόπου. Όπως μας περιγράφει, γενιές ολόκληρες παιδιών έχουν περάσει από τη βιβλιοθήκη και πλέον φέρνουν και τα παιδιά τους.
Το εσωτερικό της παιδικής βιβλιοθήκης, ιστορική παρακαταθήκη του Ιδρύματος Τοσίτσα, η οποία διαθέτει 9.200 τόμους βιβλίων. Λειτουργεί όλο τον χρόνο, Τρίτη με Σάββατο, από τις 3 μ.μ. ώς τις 8 μ.μ.
Μια τέτοια βιβλιοθήκη, ειδικά σε απομακρυσμένα μέρη, λειτουργεί σαν ένα μικρό πανεπιστήμιο. Είναι το δυνατό θεμέλιο των τοπικών κοινωνιών για να ανοίγουν τις πύλες του κόσμου στα παιδιά τους. Ανοίγει άλλες κατευθύνσεις, γιατί μόνο τότε μπορούν τα παιδιά ν’ αγαπήσουν πραγματικά τον τόπο τους και να εκτιμήσουν την αξία του. Το βασικότερο όλων, όμως, είναι ένας χώρος όπου τα παιδιά (και οι γονείς τους) νιώθουν ασφαλείς.
Χαλάρωση και παιχνίδι στον ειδικά διαμορφωμένο χώρο.
Πέρα από τη βασική δραστηριότητα, που είναι το διάβασμα, στη βιβλιοθήκη διοργανώνονται προγράμματα για τη δημιουργική απασχόληση των παιδιών, όπως η τεχνική του αργαλειού. Η Παιδική Βιβλιοθήκη Μετσόβου, μάλιστα, στεγάζεται στο παραδοσιακό κτίριο όπου παλαιότερα λειτουργούσε το Πρατήριο Λαϊκής Τέχνης (Υφαντουργείο) του Ιδρύματος Τοσίτσα.
Εκπαιδευτικά προγράμματα
Την ώρα που μιλάμε, μπαίνουν μερικά ακόμη παιδιά. Βγάζουν κι αυτά τα παπούτσια τους και κάθονται στη φλοκάτη, ενώ τα υπόλοιπα έχουν βολευτεί γύρω από τα μαξιλάρια και χαζεύουν τον τίτλο από τα «Ηπειρώτικα παραμύθια» του Χρ. Χρηστοβασίλη. Μέσα στον χώρο πραγματοποιούνται εκπαιδευτικά προγράμματα και δράσεις σε συνεργασία με την Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος, όπου μαζί με άλλες βιβλιοθήκες απ’ όλη την Ελλάδα βρίσκονται κάτω από την ομπρέλα της. Με την καθοδήγηση της κ. Ελένης, τα παιδιά θα μυηθούν στη διαδικασία ανακάλυψης μιας προσωπικής τους διαδρομής που τα συνδέει με την ανάγνωση, ενώ ταυτόχρονα μπορούν να πάρουν μέρος σε δομημένες δραστηριότητες και εκπαιδευτικά προγράμματα, που υλοποιούνται συνδυαστικά με τα θέματα και με τη βοήθεια πάντοτε των βιβλίων.
Ακόμη ένας χώρος δημιουργικής έκφρασης για τα παιδιά, το ποδοσφαιρικό γήπεδο του Μετσόβου.
Ο ναός του Αγίου Γεωργίου στον Αβερώφειο Κήπο. Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, ο Αβέρωφ είχε κάνει τάμα τον ναό πριν φύγει για την ξενιτιά. Αφού είχε πλέον ευημερήσει, τήρησε την υπόσχεσή του και με δικά του χρήματα επισκεύασε την παλιά εκκλησία, διαμορφώνοντας γύρω της έναν κήπο που αναδεικνύει τη φυσική χλωρίδα της Πίνδου.
Οι φροντισμένοι κήποι και οι ανθισμένες αυλές του Μετσόβου δίνουν μια ξεχωριστή πινελιά και «μαλακώνουν» την αγριάδα του βουνού (Φωτό κάτω).
Η παρουσία της φύσης του βουνού είναι πανταχού παρούσα. Αποψη του δρόμου που οδηγεί στη Μηλιά Μετσόβου και προς την εκκλησία του Προφήτη Ηλία. ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Εύη Δάλλα
Αποψη της κεντρικής πλατείας του Μετσόβου που βρίσκεται σε υψόμετρο περίπου 1.100 μέτρων στις πλαγιές της Πίνδου. ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: Εύη Δάλλα
Καθώς αναχωρώ από το κτίριο, σκέφτομαι πως οι ιστορίες των προπατόρων αποκτούν αληθινή δύναμη όταν περνούν στα χέρια των μελλοντικών απογόνων τους. Ας συνεχίσουμε να δίνουμε χώρο στις ιστορίες τους, αλλά και σ’ εκείνους που τις κάνουν δικές τους. «Τα πιο μεγάλα έργα μας είναι εκείνα που κάναμε ξέροντας πως δεν θα φτάσουμε να τα χαρούμε. Μα πως θα τα χαρούν οι γενιές που έρχονται», έλεγε σωστά ο Σεφέρης. Οπως μου εξομολογείται αργότερα ο εμπνευστής της βιβλιοθήκης και πρόεδρος του Ιδρύματος Τοσίτσα, Τάσος Αβέρωφ, «για μένα το Μέτσοβο θα μπορούσε να είναι πρότυπο μιας δυσεύρετης ευτυχίας». Η δουλειά του Ιδρύματος Τοσίτσα στην ανάπτυξη του Μετσόβου αποτελεί πολύτιμη πηγή έμπνευσης.
Οι συνεχιστές ενός από τα μακροβιότερα ιδρύματα ευεργετών στην Ελλάδα επιμένουν σε κάτι που ακούγεται ετερόδοξο. Να «διδάσκουν» πως όταν μοιράζεσαι τη γνώση σου με γενναιοδωρία τιμώντας τις ρίζες σου, μπορείς να κρατήσεις ζωντανό έναν τόπο, και τελικά να υφάνεις έναν αόρατο –αλλά πολύ δυνατό– ιστό φροντίδας για τις μελλοντικές γενιές. Η συγκεκριμένη βιβλιοθήκη δεν είναι μόνο το προπύργιο μιας πατριωτικής ιστορίας και φιλαναγνωσίας, αλλά μια απόδειξη για τη μεταμορφωτική δύναμη του να πιστέψεις στον τόπο και τα «μαγικά βουνά» του.
*Ο Δημήτρης Κυριαζής είναι ειδικός γραμματέας Ορεινών Περιοχών
